PATRONKA

Księżna Izabela z Flemmingów Czartoryska urodziła się 3. marca 1746 roku w Terespolu, zmarła 17. czerwca 1835 – w Wysocku. Żona Adama Kazimierza Czartoryskiego, matka: Adama, Jerzego, Konstantego oraz Zofii (Zamoyjskiej) i Marii (Wirtemberskiej).

Izabela Czartoryska była mecenaską sztuki, wielką patriotka, filantropką, działaczką oświatową oraz pisarką. Brała aktywny udział w życiu politycznym i kulturalnym. Utrzymywała kontakty z wybitnymi osobowościami epoki, między innymi z Tadeuszem Kościuszką. W okresie Sejmu Czteroletniego była związana ze Stronnictwem Patriotycznym. W Warszawie założyła rezydencję Powązki. W Puławach: Świątynię Sybilli – muzeum pamiątek narodowych oraz Domek Gotycki, w którym zgromadziła cenną kolekcję broni i galerię obrazów.

Za jej życia Puławy były jednym z głównych ośrodków kulturalnych w Polsce, skupiającym ówczesnych pisarzy i artystów (Franciszka Dionizego Kniaźnina, Franciszka Karpińskiego, Józefa Szymanowskiego, Franciszka Zabłockiego, Juliana Ursyna Niemcewicza) oraz inne wybitne postaci tamtych czasów. Księżna zajmowała się też teatrem i kształceniem aktorów, występowała w teatrze puławskim – w sztukach patriotycznych. Odkryła talent malarski Aleksandra Orłowskiego. Prowadziła działalność filantropijną i oświatową: zakładała szkółki wiejskie, pisała dziełka moralizatorskie dla ludu. Spuścizna pisarska Izabeli Czartoryskiej obejmuje: „Myśli różne o sposobie zakładania ogrodów”, „Poczet pamiątek zachowanych w Domu Gotyckim w Puławach”, „Pielgrzym w Dobromilu czyli nauki wiejskie”, „Dyliżansem przez Śląsk Dziennik podróży do Cieplic w roku 1816”.